De CCTV-beelden van voormalig hoofd van de Filippijnse Nationale Politie (PNP) en senator Ronald "Bato" dela Rosa, die over zijn eigen voeten struikelde terwijl hij probeerde de autoriteiten die hem wilden arresteren te ontlopen, zijn inmiddels een meme, een grap en een breaking news-fragment geworden.

Sommige Filippijnen konden het niet laten te lachen om het schouwspel waartoe de voormalige politiechef was gereduceerd. Anderen smaaldden. Weer anderen waren verontwaardigd. De rest van de wereld was geschokt om een overheidsfunctionaris te zien die gevangen zat tussen een slechte actiefilm en een satire van zijn eigen makelij.

De absurditeit van Dela Rosa's vertoon van lafheid onthulde hoe autoritaire mannelijkheid ten val komt. Het struikelt over zijn eigen wanhoop, het is zeurderig, het smeekt om bescherming, en het zal niet aarzelen zijn toevlucht te nemen tot geweld — zelfs in de heilige en beschermde gangen van de Senaat.

Dela Rosa heeft alle reden tot bezorgdheid. Het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof (ICC) volgt op de arrestatie van Duterte zelf in maart 2025, en nadat het tribunaal onlangs voldoende bewijs heeft gevonden om de voormalige president te berechten voor misdaden tegen de menselijkheid. Het lot van Duterte geeft aan wat Dela Rosa te wachten staat.

Belast door zijn eigen woorden

Duterte regeerde de Filippijnen niet via beleid, met Dela Rosa als zijn hoogste politieman. Hij regeerde via het politieke theater van een stoere, wapendrager Tatay met een loyale broederschap tot zijn beschikking.

Duterte eiste gehoorzaamheid via grof taalgebruik, misogynie en bedreigingen. De publieke uitspraken in zijn staccato-achtige toespraken konden worden samengevat in drie woorden: Dood ze allemaal.

In februari zat ik op de publieke tribune van het ICC in Den Haag te luisteren terwijl aanklagers fragmenten uit Duterte's eigen toespraken voorlazen aan de rechtbank. Dezelfde zinnen die ooit werden begroet met applaus op bijeenkomsten werden ingediend als bewijs van ophitsing en opzet dat "een wijdverspreide en systematische aanval op de burgerbevolking" sanctioneerde.

Op de publieke tribune bevond zich ook een handvol vrouwen die huilden bij het horen van de woorden die de executie van hun broer, hun man, hun vader hadden gesanctioneerd. Lydjay Acopio, wier partner Renato en dochter Myca werden gedood bij een politieoverval, behoorde tot degenen die aanwezig waren bij het ICC. Myca was een paar weken verwijderd van haar 4^e verjaardag. Dela Rosa had de dood van Myca "bijkomende schade" genoemd en gezegd dat in een oorlog "shit happens".

'Onze Tatay'

De sfeer in de rechtbank stond in schril contrast met wat er buiten afspeelde. Duterte-aanhangers hielden de wacht buiten het ICC en bij zijn detentiecentrum. Ze poseerden voor foto's naast een levensgrote standee en droegen spandoeken waarop ze riepen om de vrijlating van hun Tatay. De meesten vertelden me dat hun aanwezigheid het minste was wat ze konden doen voor Duterte en alles wat hij voor hen had gedaan.

Een groep zeelieden had vanuit Rotterdam naar Den Haag gereisd, waar ze wachtten op hun uitzending. Een zeeman was nog steeds onder de indruk van hoe Duterte zijn woede niet diplomatisch had proberen te verdoezelen toen het lichaam van huishoudelijk medewerkster Joanna Demafelis in een vriezer in Koeweit werd gevonden. Hij viel uit tegen de regering van Koeweit en gelastte een uitzendverbod.

"Niemand heeft zo voor ons opgekomen. Alleen Tatay," vertelde de zeeman me.

Niemand. Stond op. Voor ons. Zo. Stel je voor hoe die herinnering leeft in het emotionele archief van Filippijnse migrantenarbeiders in het buitenland.

Duterte kanaliseerde de plaatsvervangende woede die veel Filippijnse migranten moeten onderdrukken om hun baan te behouden. Voor veel migranten is de werksituatie in het buitenland een cyclus van dagelijkse vernederingen waarop alleen met meegaandheid, gehoorzaamheid en stilte kan worden gereageerd.

Duterte's eigen autoritaire bewind weerspiegelde wat in deze systemen al vertrouwd was. Het is misschien ook wat zijn ijzeren vuistregime voor velen verteerbaar maakt.

De loyaliteitscultus rond Duterte

Het zou te simpel zijn om te zeggen dat de aantrekkingskracht van Duterte zijn stoere imago was met een voorliefde voor geweld. Duterte transformeerde woede in masculien politiek theater en verkocht het als bescherming. In zijn optreden vermomde geweld zich als zorg en werd met grof taalgebruik doorspekte woede omgevormd tot kracht.

Dat is waarom zijn aanhangers hem Tatay noemen. Dela Rosa, samen met Harry Roque, behoorden tot de meest loyale zonen.

Achter dit alles stond Duterte, die een politieke broederschap leidde die macht organiseerde via patronage en afdwong via intimidatie verpakt in seksisme en scherpe scheldwoorden. Zijn regering werd bijeengehouden door mannen die gebonden waren door loyaliteit in plaats van competentie.

Zelfs nu sluit de broederschap de gelederen. Robin Padilla heeft publiekelijk bescherming aangeboden. De gepensioneerde politiegeneraal Mao Aplasca, Dela Rosa's mistah of klasgenoot aan de Filipijnse Militaire Academie, die onlangs werd aangesteld als Senaatsdeurwaarder en nu is ontslagen, staat centraal in het vermeende complot om Dela Rosa te beschermen. Maar de politieke broederschap blijft barsten vertonen.

De schoten binnen de Senaat waren het geluid van Duterte's autoritaire mannelijkheid die bezweek onder het gewicht van zijn eigen holle vertoning. – Rappler.com

Ana P. Santos is Rappler's columnist voor gender en seksualiteit en gastheer van de videoserie "Sex and Sensibilities". Ze heeft een postdoctorale graad in Gender (Seksualiteit) van de London School of Economics and Political Science als Chevening-bursaal.