[OPINIA] Media społecznościowe: koło ratunkowe dla zdrowia psychicznego młodych Filipińczyków

Na Filipinach cyfrowy krzyk mediów społecznościowych przekroczył swoje pierwotne przeznaczenie dla tego pokolenia. Stał się sanktuarium dla ich dobrostanu psychicznego: przestrzenią do radzenia sobie, bycia rozumianym i poczucia akceptacji. 

Nasze badania w Harvard Medical School ujawniły potężną prawdę: w obliczu przeciążonego systemu opieki psychiatrycznej filipińska młodzież wyznacza w sieci kluczowe przestrzenie wsparcia i zrozumienia. Ogólnokrajowe badanie ankietowe przeprowadzone wśród 636 filipińskich młodych ludzi, w przeważającej mierze kobiet (67%) zamieszkałych w miastach (87,6%), w średnim wieku 19 lat, zostało uzupełnione pogłębionymi dyskusjami w grupach fokusowych (FGD) z udziałem 80 studentów w wieku 18–24 lat – będących świadectwem odporności i historii przetrwania.

Jako cyfrowi tubylcy, niemal 100% posiada co najmniej jedno konto w mediach społecznościowych, przy czym 59,4% sprawdza swoje feedy co godzinę, a 60,7% spędza online ponad cztery godziny dziennie. W trakcie FGD niektórzy przyznali, że spędzają na tych platformach nawet 15 godzin dziennie. To nie tylko hobby, lecz część codziennej rutyny, która kształtuje ich tożsamość. Telefony komórkowe stały się „społecznym smoczkiem" dla tego młodego pokolenia, oferując ciągłe zaangażowanie i poczucie więzi.

Pod względem ilościowym Facebook, Instagram, YouTube i TikTok były wskazywane jako platformy służące rozrywce (97,1%) lub komunikacji (93,7%). 

18-letnia uczestniczka potwierdziła, że media społecznościowe są bezpieczną przestrzenią, a 22-letni mężczyzna stwierdził, że „media społecznościowe służą dostępowi do informacji o zdrowiu psychicznym." Nasze wyniki pokazują ponadto, że 57% uzyskuje informacje i zasoby dotyczące zdrowia psychicznego za pośrednictwem mediów społecznościowych. Wykracza to poza samo dzielenie się – chodzi o znalezienie ukojenia, wiarygodnych informacji i poczucia więzi, gdy tradycyjne ścieżki zawodzą.

Szkodliwe narracje

Jednak ten cyfrowy krajobraz nie jest wolny od zagrożeń, co odnotowujemy w temacie „Wyzwania cyfryzacji zdrowia psychicznego". W dobie dezinformacji młodzi ludzie nie tylko zmagają się z własnym cierpieniem, ale są też obarczeni obalaniem szkodliwych narracji we własnych rodzinach, co podkreśla potrzebę usprawnienia weryfikacji treści i umiejętności korzystania z mediów.

Brutalna rzeczywistość filipińskiego systemu zdrowia psychicznego – tylko 1 psychiatra na 200 000 osób, usługi skoncentrowane w miastach i liczne rozbieżności kulturowe – zmusiła tę młodzież do innowacji. 

Wyzwania w dostępie do opieki psychiatrycznej uwypuklają ograniczoną liczbę wyspecjalizowanych świadczeniodawców, obciążenie finansowe i społeczne postrzeganie zdrowia psychicznego jako kluczowe bariery. Wielu uczestników wyrażało frustrację z powodu istniejących telefonów zaufania i usług w zakresie zdrowia psychicznego, w tym nieskończonych czasów oczekiwania, wygórowanych kosztów i interakcji, które sprawiały wrażenie lekceważących. 

W tej próżni część osób sięga po narzędzia AI, takie jak ChatGPT, traktując je jako „pseudo-terapeutów" – przyciąga ich dostępność, łatwość użycia i brak osądzania, oferując przestrzeń wolną od strachu przed represjami czy niezrozumieniem. 

Transformacja opieki psychiatrycznej: dostęp poprzez rozwiązania cyfrowe stał się kolejnym tematem, gdyż uczestnicy aktywnie budują w sieci ekosystem zdrowia psychicznego: rozwijają wzajemne wsparcie w sekcjach komentarzy, czerpią wiedzę od influencerów, ufają profesjonalnym kampaniom w mediach społecznościowych, a nawet eksplorują narzędzia AI. Nie są biernymi odbiorcami opieki – są proaktywnymi budowniczymi.

Trójstopniowe podejście

Decydenci i świadczeniodawcy są wzywani do promowania legitymizacji, wsparcia i ochrony. 

Rekomendujemy wielowymiarowe podejście skoncentrowane na kampaniach świadomościowych i wspierających zdrowie psychiczne prowadzonych za pośrednictwem mediów społecznościowych.

1. Cyfrowa alfabetyzacja w zakresie zdrowia psychicznego: Polega na tworzeniu interaktywnych, dostosowanych do wieku modułów, dzięki którym uczniowie będą mogli rozpoznawać dezinformację, rozumieć uprzedzenia algorytmiczne i praktykować cyfrową troskę o siebie. Bezpośrednio odpowiada to na wyzwania związane z dezinformacją i zapewnia młodym ludziom zdolność do krytycznej oceny ogromu napotykanych treści.
2. Wzajemne wsparcie: Musimy reagować na problemy ze zdrowiem psychicznym w sieci, stosując bezpieczny język i jasne ścieżki skierowań. Wykorzystuje to istniejące sieci wsparcia rówieśniczego, które nasze badanie wskazało jako kluczowe.
3. Partnerstwa z platformami: Współpraca z platformami mediów społecznościowych jest niezbędna do lokalnej moderacji treści, dodawania wyskakujących okienek kryzysowych i promowania zweryfikowanych filipińskich stron poświęconych zdrowiu psychicznemu. Poprawa bezpieczeństwa treści i kierowanie użytkowników do wiarygodnych zasobów buduje zaufanie do informacji pochodzących od organizacji profesjonalnych obecnych w mediach społecznościowych.

Edukacja, doświadczenia życiowe, polityka

Implikacje tych ustaleń są doniosłe w kilku obszarach:

• Edukacja: Nasze instytucje edukacyjne muszą włączyć cyfrową alfabetyzację w zakresie zdrowia psychicznego do swoich programów nauczania, pomagając uczniom w odpowiedzialnym poruszaniu się po treściach dotyczących zdrowia psychicznego w sieci, w tym w tworzeniu środowisk, w których poszukiwanie wsparcia psychicznego – zarówno online, jak i offline – jest pozbawione stygmatu.
• Doświadczenia życiowe: Uznając media społecznościowe za uprawnioną przestrzeń poszukiwania pomocy w zakresie zdrowia psychicznego, potwierdzamy autentyczność doświadczeń życiowych młodych Filipińczyków. Wpisana w temat „Wpływ mediów społecznościowych na zdrowie psychiczne", ta zmiana postrzegania może umocnić ich w dalszym budowaniu tych kluczowych społeczności internetowych, jednocześnie zachęcając do poszukiwania profesjonalnej pomocy bez obaw przed osądzaniem, negatywnymi reakcjami czy cyberprzemocą.
• Polityka: Media społecznościowe są nową granicą w obszarze zdrowia. Wymaga to inwestycji w usługi skoncentrowane na młodzieży, przystępne cenowo i wrażliwe kulturowo, które uzupełniają inicjatywy online. Polityki powinny też zachęcać do odpowiedzialności platform za moderację treści i promowanie wiarygodnych zasobów dotyczących zdrowia psychicznego, przekształcając „Zdrowie psychiczne jako wspólną odpowiedzialność" z indywidualnych zmagań w zbiorową rozliczalność. Ostatecznym celem jest niwelowanie „niedopasowania między popytem a możliwościami systemu" zidentyfikowanego w naszych ustaleniach jakościowych.

Musimy słuchać. Jak pięknie ujęła to jedna z młodych kobiet w naszej grupie fokusowej: „Przynajmniej w sieci możemy się wzajemnie wspierać… kahit hindi kami magkakilala (nawet jeśli się nie znamy)."

Gdy instytucje milczą, przemawia internet. Naszą odpowiedzialnością jest zadbanie, by przemawiał językiem uzdrowienia, nadziei i rzetelnych informacji. – Rappler.com

Criselle Angeline C. Peñamante, MD, MA, MMSc, pochodzi z General Santos City i jest lekarzem-naukowcem specjalizującym się w neurologicznych i psychiatrycznych badaniach klinicznych. Artykuł powstał na podstawie jej pracy magisterskiej na kierunku Master of Medical Sciences in Global Health Delivery (rocznik 2025) w Harvard Medical School; jest wiceprezesem Harvard Alumni for Mental Health oraz współzałożycielką i CMO Emari Health (emari.ai).